“Annem artık hiçbir şey yapmak istemiyor, sürekli boş boş oturuyor.” “Babam huzursuz, sürekli evin içinde dolaşıp duruyor.” Bu cümleler, demans hastası yakınına bakan hemen herkesin dilindedir. Peki demanslı hastada zihni meşgul edecek diğer aktiviteler nelerdir sorusunun cevabı, aslında hem hastanın yaşam kalitesini hem de bakım verenin yükünü doğrudan etkiler.

Demans (bunama), beyin hücrelerinin hasar görmesi sonucu hafıza, dil, karar verme ve davranış gibi zihinsel işlevlerde kayba yol açan ilerleyici bir sendromdur . Ancak “ilerleyici” olması, yapılacak hiçbir şey olmadığı anlamına gelmez. Tam aksine, doğru aktivitelerle hastanın mevcut becerilerini korumak, davranışsal sorunları azaltmak ve yaşam kalitesini artırmak mümkündür.

Bu yazıda, psikoloji ve nöropsikoloji temelli bilgilerle, demansın her evresine uygun, ev ortamında rahatlıkla uygulanabilecek aktiviteleri bilimsel dayanaklarıyla birlikte bulacaksınız.

---

Demans ve Bilişsel Gerileme: Aktivite Neden Önemli?

Zihinsel Boşluk ve Davranış Sorunları İlişkisi

Demans hastalarında sık görülen ajitasyon, saldırganlık, amaçsız dolaşma gibi davranışsal sorunların temelinde çoğu zaman zihinsel boşluk yatar. Beyin yeterli uyarımı alamadığında, can sıkıntısı ve huzursuzluk ortaya çıkar. Bu da hastanın bağırma, vurma veya sürekli aynı soruyu sorma gibi davranışlarla kendini ifade etmesine yol açar.

Düzenli ve uygun aktiviteler ise bu boşluğu doldurarak:

• Kaygıyı azaltır
• Depresif belirtileri hafifletir
• Gündüz uyuklamalarını düzenler
• Gece uykusunu iyileştirir
• Bakım veren-hasta ilişkisini güçlendirir

Nöroplastisite: Beyin Yaşlansa da Öğrenir

Uzun yıllar boyunca beynin sabit olduğu, yaşlandıkça sadece kaybettiği düşünülürdü. Ancak modern nörobilim, beynin yaşam boyu değişme ve uyum sağlama yeteneği olduğunu kanıtladı: buna nöroplastisite deniyor .

Nöroplastisite, beynin yeni bağlantılar kurarak ve mevcut bağlantıları yeniden düzenleyerek öğrenme, adaptasyon ve iyileşme süreçlerinde rol oynayan dinamik bir yetenektir . Yaş ilerledikçe sinaptik bağlantılarda azalma görülse de, bu azalma zihinsel ve fiziksel uyarım ile yavaşlatılabilir .

Bunu bir kas gibi düşünebilirsiniz: Düzenli egzersiz yapan kaslar güçlenirken, kullanılmayan kaslar zayıflar. Beyin de benzer şekilde, düzenli “egzersiz” yaptığında mevcut bağlantılarını korur hatta yenilerini oluşturur. Demanslı hastada zihni meşgul edecek diğer aktiviteler işte bu nedenle semptom yönetiminin ayrılmaz bir parçasıdır.

---

Aktiviteleri Seçerken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Her hasta benzersizdir. Bir hastayı saatlerce meşgul eden bir aktivite, başka bir hastada hiç ilgi uyandırmayabilir. Aktivite seçerken şu faktörleri göz önünde bulundurun:

• Hastalık evresi: Erken, orta veya ileri evreye göre aktiviteler farklılaşır.
• İlgi alanları: Hayatı boyunca bahçeyle uğraşmış birine bahçe temalı aktiviteler daha anlamlı gelir.
• Kültürel geçmiş: Alışık olmadığı bir müzik türü veya yemek, hasta için anlamsız olabilir.
• Fiziksel kapasite: Hareket kısıtlılığı olan hastalarda oturarak yapılabilecek aktiviteler tercih edilmeli.
• Duyusal yetiler: Görme veya işitme kaybı varsa, aktiviteler buna göre uyarlanmalı.

En önemli kural: Aktivite hastanın başarabileceği düzeyde olmalı. Çok zor bir aktivite hayal kırıklığı yaratırken, çok kolayı sıkıcı gelebilir. Hastanın yapabildiklerine odaklanın, yapamadıklarına değil.

---

Demanslı Hastada Zihni Meşgul Edecek Aktiviteler

Bilişsel Aktiviteler

Bilişsel aktiviteler, hafıza, dikkat, dil ve yürütücü işlevler gibi zihinsel becerileri çalıştırmayı hedefler.

Hafıza Kartları Oyunu

Hedef grup: Erken ve orta evre

Her karttan ikişer adet bulunan bir kart destesi kullanılır. Kartlar karışık olarak masaya konur. Hastaya bir kart gösterilir ve bu kartın eşini bulması istenir . Karttaki nesnenin ne işe yaradığı, nerelerde kullanıldığı gibi sorularla iletişim derinleştirilebilir .

Kavramları Tanıma

Hedef grup: Orta ve ileri evre

Meslekler, hayvanlar, taşıtlar, meyveler, sebzeler, zıt kavramlar gibi kategorilerde hazırlanmış kartlar kullanılır. Hastaya kartlar gösterilir ve resim hakkında sorular sorulur: “Bu ne?”, “Ne işe yarar?”, “Nerede kullanılır?” .

Olayları Sıralama

Hedef grup: Erken ve orta evre

Bir olayın başlama, gelişme ve sonuç aşamalarını gösteren resimli kartlar kullanılır. Örneğin sabah rutini: yataktan kalkma, kahvaltı yapma, diş fırçalama. Hastadan bu kartları doğru sıraya dizmesi istenir .

Gazete veya Dergi Okuma

Eski gazete ve dergiler, özellikle hastanın gençlik yıllarına ait olanlar, büyük ilgi uyandırır. Birlikte resimlere bakabilir, eski reklamlar hakkında konuşabilirsiniz. Sesli okuma yapmak da dil becerilerini destekler .

Duyusal Aktiviteler

Duyusal aktiviteler, görme, işitme, dokunma, koklama ve tatma duyularını uyarır. Özellikle ileri evrede sözel iletişim azaldığında, duyusal uyarım hastayla bağ kurmanın en etkili yoludur.

Müzik Dinleme ve Şarkı Söyleme

Müzik, demans hastalarında en güçlü duyusal uyarıcılardan biridir. Tanıdık melodiler, hastaların geçmiş anılarını canlandırarak huzur ve mutluluk duygusu yaratır . Hastanın gençlik yıllarında sevdiği şarkıları bulup birlikte dinleyin, bildiği şarkıları söylemesi için teşvik edin .

Hatıra Poşeti Oluşturma

Bir poşeti hastanın gençlik yıllarını hatırlatan eşyalarla doldurun. Kokulu eşyalar özellikle etkilidir çünkü koku duyusu anılarla güçlü bağlantılıdır. Sabun, parfüm, tıraş losyonu, nane, çam kokusu gibi kokular kullanılabilir .

Eski Fotoğraflara Bakma

Aile albümleri, özellikle hastanın çocukluk ve gençlik dönemine ait fotoğraflar, harika bir aktivite malzemesidir. Fotoğraflardaki kişileri tanımaya çalışmak, o günlerle ilgili anıları paylaşmak hastayı hem meşgul eder hem de duygusal bağ kurmasını sağlar .

Dokunsal Kutular

Bir kutuya farklı dokularda nesneler koyun: yumuşak bir kumaş parçası, pürüzlü bir ağaç kabuğu, soğuk bir metal kaşık, tüylü bir ponpon. Hastanın gözleri kapalı veya açık şekilde bu nesnelere dokunarak hissettiklerini anlatmasını isteyin.

Tatma Aktiviteleri

Hastanın gençliğinde sevdiği tatları yeniden deneyimlemesi, güçlü anıları tetikleyebilir. Eski usul şekerlemeler, mevsim meyveleri, ev yapımı limonata gibi tatları birlikte tadabilirsiniz .

Sosyal Aktiviteler

İnsan sosyal bir varlıktır ve bu ihtiyaç demans tanısıyla ortadan kalkmaz. Aksine, hastalar sosyal bağlarını kaybettikçe yalnızlık ve depresyon riski artar.

Çocuklarla Zaman Geçirme

Torunlar veya küçük çocuklar, demans hastaları için harika birer arkadaştır. Çocukların enerjisi ve doğallığı, hastaların daha canlı ve mutlu hissetmesini sağlar. Birlikte basit oyunlar oynamak, resim yapmak veya sadece sohbet etmek bile değerlidir.

Hayvanlarla Etkileşim

Hayvanlar, koşulsuz sevgi sunar ve hastaları sakinleştirir. Köyde büyüyen bir hasta için çiftlik hayvanlarını ziyaret etmek, eski günleri hatırlatabilir . Evcil hayvan besleme imkanı yoksa, kedi kafeleri veya hayvanat bahçesi ziyaretleri de düşünülebilir.

Grup Aktiviteleri

Hafif demansı olan hastalar için gündüz bakım merkezleri veya demans dostu etkinlik grupları, sosyalleşme açısından çok değerlidir. Grup halinde yapılan egzersizler, hem sosyal bağları güçlendirir hem de fiziksel sağlığı destekler .

Günlük Yaşam Aktiviteleri

Günlük yaşam aktiviteleri, hastanın “işe yarama” hissini deneyimlemesi için en etkili yoldur. Tamamlayamasa bile, bir aktiviteye katılmak bile anlamlıdır.

Çorap Eşleştirme

Hedef grup: Erken ve orta evre

Masanın üzerine karışık şekilde çoraplar konur. Erken evre hastalar için 15-20 çift, orta evre hastalar için 10-15 çift çorap kullanılabilir. Hastadan çorapları eşleştirmesi istenir . Aktivite sırasında “Bu çorap erkek mi kadın mı?”, “Ne renk?”, “Ne işe yarar?” gibi sorular sorulabilir.

Mevsim Meyve ve Sebzeleri

Hedef grup: Erken ve orta evre

Mevsim sebze ve meyveleri masaya konur. Bunlarla ilgili bir yapboz varsa kullanılabilir. Hastadan sebzeleri incelemesi, isimlerini söylemesi, hangi yemeklerde kullanıldığını hatırlaması istenir . Aktivite sonunda birlikte bir meyve salatası yapabilirsiniz.

Basit Yemek Hazırlama

Güvenlik önlemleri alındıktan sonra, hasta basit yemek hazırlama görevlerine dahil edilebilir. Sebze yıkamak, salata karıştırmak, kurabiye hamuruna şekil vermek gibi görevler, hem zihinsel hem de fiziksel uyarım sağlar. Eski aile tariflerini birlikte yapmak, anıları canlandırır .

Sofra Kurma ve Toplama

Günlük rutinlerin bir parçası olan sofra kurma ve toplama işleri, hasta için anlamlı bir uğraştır. Tabakları yerleştirmek, çatal bıçakları dizmek, masayı silmek gibi basit görevler, hastanın ev işlerine katkıda bulunmasını sağlar.

Bahçe İşleri

Bahçeyle uğraşmak, birçok duyuyu aynı anda uyarır: toprağın kokusu, bitkilerin dokusu, renkleri ve hatta tadı. Saksıdaki bitkileri sulamak, kurumuş yaprakları temizlemek, toprak karıştırmak gibi basit işler, hastalar için son derece terapatiktir.

Yaratıcı Aktiviteler

Yaratıcılık, demans hastalarında beklenenden daha uzun süre korunur. Sanat ve el işi aktiviteleri, hastaların kendini ifade etmesine olanak tanır.

Boyama ve Resim Yapma

Büyük boyama kitapları, sulu boyalar veya pastel boyalar kullanılabilir. Önemli olan ortaya güzel bir eser çıkarmak değil, sürecin keyfini çıkarmaktır. Hastanın boyama yaparken ne düşündüğü, hangi renkleri neden seçtiği hakkında konuşmak, iletişimi artırır.

Kil veya Oyun Hamuru ile Şekil Yapma

Kil veya oyun hamuru, hem dokunsal uyarım sağlar hem de yaratıcılığı tetikler. Birlikte basit şekiller yapabilir, hastanın gençliğinde yaptığı el işlerini hatırlamasına yardımcı olabilirsiniz .

Kolaj Çalışmaları

Eski dergilerden beğendiği resimleri keserek bir kolaj oluşturmak, hastanın tercihlerini ifade etmesi için iyi bir fırsattır. “Hangi renkleri seversin?”, “Bu resim sana ne hatırlatıyor?” gibi sorularla sohbet derinleştirilebilir.

Müzik Aleti Çalma

Daha önce bir müzik aleti çalmış hastalar için, bu yeteneği kullanmaya devam etmek çok değerlidir. Basit ritim aletleri (marakas, tef) kullanmak da müziğe katılımı sağlamanın bir yoludur.

Fiziksel + Zihinsel Hibrit Aktiviteler

Fiziksel aktivite, beyne giden kan akışını artırarak bilişsel fonksiyonları dolaylı yoldan destekler . Ayrıca endorfin salınımını tetikleyerek ruh halini iyileştirir.

Yavaş Tempolu Yürüyüş

Düz bir zeminde, güvenli bir alanda yapılan kısa yürüyüşler, hem fiziksel sağlığı korur hem de çevresel uyarım sağlar. Yürürken görülen kuşlar, çiçekler hakkında konuşmak, aktiviteyi zenginleştirir .

Ritimli Hareketler

Hafif müzik eşliğinde basit dans adımları veya el çırpma gibi ritimli hareketler, koordinasyonu destekler ve eğlenceli bir aktivite sunar .

Top Oyunları

Büyük ve yumuşak bir topla basit atma-tutma oyunları, el-göz koordinasyonunu çalıştırır. Balonla oynamak da iyi bir alternatiftir – balon yavaş hareket ettiği için takibi daha kolaydır.

Sandalyede Egzersiz

Hareket kısıtlılığı olan hastalar için sandalyede oturarak yapılan egzersizler idealdir. Kol ve bacak germe, baş ve boyun hareketleri, omuz döndürme gibi basit hareketler yapılabilir .

---

Aktivite Seçim Rehberi: Hangi Aktivite Ne Zaman Uygulanmalı?

Erken Evre Demans (Hafif Bilişsel Bozukluk)

Erken evrede hasta günlük yaşamını büyük ölçüde bağımsız sürdürebilir. Temel hedef, mevcut becerileri korumak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır.

Uygun aktiviteler:

• Karmaşık masa oyunları (hafif uyarlanmış)
• Gazete okuma ve tartışma
• Basit yemek tarifleri uygulama
• Müzik aleti çalma
• Grup egzersizleri
• Gönüllü faaliyetler (basitleştirilmiş)

Orta Evre Demans

Orta evrede hasta günlük aktivitelerde yardıma ihtiyaç duyar, ancak basit görevleri yerine getirebilir. Temel hedef, davranışsal sorunları azaltmak ve yaşam kalitesini korumaktır.

Uygun aktiviteler:

• Çorap eşleştirme
• Mevsim meyve sebzelerini tanıma
• Basit hafıza kartları
• Eski fotoğraflara bakma
• Yürüyüş
• Boyama ve basit el işleri

İleri Evre Demans

İleri evrede hasta yatağa bağımlı olabilir, sözel iletişim çok sınırlıdır. Temel hedef, duyusal uyarım sağlamak ve hastanın kendini güvende hissetmesini sağlamaktır.

Uygun aktiviteler:

• Sevilen müzikleri dinleme
• Dokunsal uyarım (yumuşak kumaşlar, masaj)
• Kokulu nesneler
• Sevdiği kişilerin ses kayıtları
• Sallanan sandalyede hafif sallanma
• El ve ayak masajı

---

Yaygın Yanlış İnanışlar

“Demans hastası hiçbir şey öğrenemez”

Bu yanlış inanış, hastaların potansiyelinin göz ardı edilmesine neden olur. Oysa nöroplastisite sayesinde, demans hastaları da uygun koşullarda yeni şeyler öğrenebilir . Öğrenme hızları yavaşlasa da, tekrar ve sabırla basit beceriler kazanabilirler.

“Zaten unutuyor, aktivite yapmak anlamsız”

Aktivitenin amacı sadece yeni şeyler öğrenmek değildir. Bir aktivite sırasında hasta mutlu oluyorsa, sakinleşiyorsa, sosyal bağ kuruyorsa, bu aktivite fazlasıyla anlamlıdır. Hasta bir saat sonra ne yaptığını hatırlamasa da, o anki deneyim değerlidir.

“Aktiviteler işe yaramıyor, hasta ilgilenmiyor”

Her hasta farklıdır ve her aktivite her hastaya uymaz. Hastanın geçmişini, ilgi alanlarını, kültürel birikimini hesaba katmadan yapılan aktiviteler elbette ilgi çekmeyebilir. Önemli olan, hastanın dilinden konuşan aktiviteler bulmaktır.

“Profesyoneller yapmalı, ben yeterli değilim”

Aile üyeleri, hastayı en iyi tanıyan kişilerdir. Ne tür aktivitelerin hastaya anlamlı geldiğini, hangi konuların onu heyecanlandırdığını en iyi siz bilirsiniz. Uzmanlardan destek almak değerli olsa da, günlük bakımda yapacağınız küçük aktiviteler en az onlar kadar etkilidir.

---

Bakım Verenlere Pratik Öneriler

Aktivite Sırasında Dikkat Edilecekler

1. Güvenlik önceliktir: Kullanılan malzemelerin güvenli olduğundan emin olun. Kesici, yakıcı, boğulma riski yaratan nesneler kullanmayın.
2. Sabırlı olun: Hastanın bir aktiviteyi anlaması ve yapması zaman alabilir. Acele etmeyin, yönlendirmeleri sakin ve net yapın.
3. Başarı hissi yaşatın: Çok zor görevler vermekten kaçının. Hastanın yapabildiklerini takdir edin, küçük başarıları kutlayın.
4. Esnek olun: Planladığınız aktivite hasta ilgilenmiyorsa, zorlamayın. Başka bir aktivite deneyin veya ara verin.
5. Sürece odaklanın, sonuca değil: Önemli olan ortaya çıkan ürün değil, birlikte geçirilen zaman ve hastanın deneyimidir.

Aktivite Ortamını Düzenleme

• Dikkat dağıtıcı unsurları (televizyon, radyo) kapatın
• İyi aydınlatma sağlayın
• Malzemeleri düzenli ve erişilebilir şekilde hazırlayın
• Hastanın rahat edeceği bir oturma düzeni oluşturun
• Aktivite için yeterli zaman ayırın (acele hissi yaratmayın)

Zor Anlarda Ne Yapmalı?

Hasta aktivite sırasında huzursuzlanır, sinirlenir veya katılmayı reddederse:

1. Sakin kalın, ses tonunuzu yumuşak tutun
2. Aktiviteyi hemen sonlandırın
3. Hastanın duygusunu kabul edin: “Şu an kendini yorgun hissediyorsun, değil mi?”
4. Dikkatini başka bir şeye yönlendirin
5. Daha sonra tekrar deneyin

---

Klinik Gözlemlerden Gerçek Yaşam Öyküleri

Ayşe teyze (78 yaş, orta evre Alzheimer): Ayşe teyze, bakım evine yerleştirildikten sonra sürekli ağlıyor ve eve gitmek istiyordu. Geçmişte köyde yaşadığını, mandırada çalıştığını öğrendik. Ona bir kova dolusu fasulye verdik ve ayıklamasını istedik. İki saat boyunca hiç durmadan fasulye ayıkladı, ağlaması kesildi. Şimdi her gün yarım saat fasulye, nohut veya mercimek ayıklama aktivitesi yapıyor. Bu basit görev, ona anlamlı bir uğraş ve “işe yarama” hissi veriyor.

Mehmet bey (82 yaş, vasküler demans): Mehmet bey, gençliğinde marangozmuş. Konuşması çok azalmış olsa da, eline bir parça zımpara kağıdı ve tahta verildiğinde saatlerce zımpara yapabiliyor. Oğlu, babasına küçük tahta parçaları getiriyor ve birlikce zımparalıyorlar. Bu aktivite sırasında Mehmet bey’in yüzünde huzurlu bir ifade beliriyor.

Fatma hanım (71 yaş, Lewy cisimcikli demans): Fatma hanım, sık sık halüsinasyonlar görüyor ve bu durum onu çok korkutuyor. Kızı, annesinin gençlik şarkılarından oluşan bir çalma listesi hazırlamış. Halüsinasyon başladığında bu müzikleri açıyor ve birlikte şarkı söylemeye başlıyorlar. Müzik, Fatma hanımın dikkatini dağıtarak sakinleşmesini sağlıyor.

---

Sık Sorulan Sorular

1. Demanslı hastada zihni meşgul edecek diğer aktiviteler nelerdir, günde ne kadar süre uygulanmalı?

Aktivitelerin süresi hastanın enerji ve ilgi düzeyine göre değişir. Genel kural, kısa ama sık aktiviteler yapmaktır. Günde 3-4 kez, 15-30 dakikalık aktivite seansları idealdir. Hastanın yorgunluk belirtileri gösterdiğinde (esneme, huzursuzluk, göz kaşıma) aktiviteyi sonlandırın.

2. Demansın ileri evresinde hangi aktiviteler uygulanabilir?

İleri evrede duyusal aktiviteler ön plana çıkar: sevdiği müzikleri dinleme, dokunsal uyarım (yumuşak kumaşlar, masaj), kokulu nesneler, sevdiği kişilerin ses kayıtları. Bu dönemde amaç, hastanın kendini güvende ve huzurlu hissetmesini sağlamaktır.

3. Demans hastası aktivitelere ilgi göstermiyor, ne yapmalıyım?

Hastanın geçmişte nelerden hoşlandığını düşünün. Bahçeyle mi uğraşırdı, yemek mi yapardı, örgü mü örerdi? Geçmişteki ilgi alanlarına yönelik aktiviteler deneyin. Ayrıca aktivite sırasında sizin de katılımcı olmanız, birlikte yapmanız önemlidir. Hastayı gözlemleyin, yüz ifadesinden neyin hoşuna gittiğini anlamaya çalışın.

4. Demans hastaları için bilgisayar veya tablet oyunları uygun mudur?

Erken evrede, basit ve anlaşılır tablet oyunları uygun olabilir. Ancak orta ve ileri evrede teknoloji kullanımı kafa karıştırıcı olabilir. Ayrıca ekran karşısında geçirilen sürenin, insan etkileşiminin yerini almamasına dikkat edin. Teknoloji, yüz yüze aktivitelerin tamamlayıcısı olarak kullanılmalıdır.

5. Demans hastasıyla aktivite yaparken nelere dikkat etmeliyim?

Güvenlik önceliklidir. Aktiviteyi hastanın başarabileceği basitlikte tutun, yönergeleri net ve kısa verin, acele etmeyin, başarıları takdir edin. Hasta sıkıldığında veya yorulduğunda aktiviteyi sonlandırmaktan çekinmeyin. Önemli olan birlikte kaliteli zaman geçirmek, bir görevi tamamlamak değil.

---

Demanslı hastada zihni meşgul edecek diğer aktiviteler nelerdir sorusu, aslında hastanın yaşam kalitesini doğrudan belirleyen kritik bir sorudur. Doğru seçilmiş ve uygun şekilde uygulanan aktiviteler, hastanın mevcut becerilerini korumasına, davranışsal sorunların azalmasına ve genel iyilik halinin artmasına yardımcı olur.

Unutmayın: Demans, kişinin kimliğini silmez. Geçmiş deneyimleri, becerileri, sevdikleri hâlâ oradadır. Aktivite, bu kalan becerilere ulaşmanın, hastayla bağ kurmanın bir yoludur. Mükemmel olmak zorunda değilsiniz; önemli olan birlikte vakit geçirmek, hastanın kendini değerli hissetmesini sağlamaktır.

Her hasta farklıdır, bu nedenle deneme-yanılma yoluyla hastanıza en uygun aktiviteleri keşfedeceksiniz. Sabırlı olun, esnek olun ve en önemlisi – siz de bu aktivitelerden keyif almaya çalışın. Birlikte geçirdiğiniz anların tadını çıkarın.

---

Kaynaklar

1. Acıbadem Sağlık Grubu. (2024). Demans (Bunama) Nedir? Demans Hastalığı Belirtileri. 
2. Kuveyt Türk. (2023). Alzheimer Hastaları için Zihin Geliştirmeye Yardımcı Aktiviteler. 
3. Evrim Ağacı. (2021). Nöroplastisite Nedir? Beynimiz, Değişen Çevre Koşullarda Kendisini Nasıl Değiştirir? 
4. Acıbadem Mobil. (2023). Demans Hastası Biri İle İletişim Kurabileceğiniz 12 Aktivite. 
5. Aileden Biri. (2023). Alzheimer Hastasına Yönelik Zihinsel Aktiviteler. 
6. Meva Bakımevi. (2024). Demans Hastaları için Fizik Tedavinin Önemi. 
7. Meva Bakımevi. (2024). Alzheimer Hastaları için Oyunlar ve Zihinsel Aktivite Önerileri. 
8. Prof. Dr. Kemal Arıkan. (2023). Plastisite ve öğrenme: Beyin yaşlandıkça nasıl değişir?